De Secretione animali

17 Sept., 1715

Compellatus a te litteris, non humanissimis tantum, sed & plenis rerum purlcherrimarum, & tractantibus gravissimum argumentum; non mediocriter doleo, ita me nunc distractum occupatumque esse necessariis laboribus, ut, pro expectatione tua & voluntate mea, tibi satisfacere non possim.  Versor in opere ingenti historico, suscepto jussu superiore collectoque insigni adparatu, idque ut absolvam, studeo, dum vires supersunt, ne intercidat labor; urgetquedesiderium Magni Regis & eximiorum Principium.  Huic curae nunc omne tempus meum impendo, quod necessaria vitae officia ac valetudinis cura mihi relinquunt: omnesque meditationes Mathematicas, Philosophicas, Juridicas, quas adfectas habeo, seponere cogor.  Itaque pendent etiam commercia litteraria, & deprecari aut differreresponsiones ad epistolas amicorum cogor, donec mihi reddas.  Itaque diu est, quod etiam Hermanno nostro, Insigni Viro, respondere distuli, qui nunc pulcherrimum opus, de motuum aestimatione, a se editum, ad me misit, cui paucissima, nostra aetate, paria habentur.  Itaque, adactus ad scribendum illi, tibi etiam, Vir eximie, utcumque respondeo. 

Ac primum fateor, mihi caussam de secretione animali nondum ita instructam videri, ut dijudicari, sine praecipitatione, possit.  Egregias, meditationes habemus, & video, tuas nulli priorum cessuras, atque insisti a te viam rectam & praeclaram ad conjungendam Mathesin Physicae, sed necessario intra hypotheses stari, nimis adhuc incertas, defectu datorum.  Argumenta, quibus cum Pitcarnio uteris, contra fermenta, vel aliquid simile, in locis secernentibus, videntur nec tibi satisfacere; mihi certe nondum satisfaciunt.  Objicit Pitcarnius, fore, ut liquor ille praevius eluatur circulatione sanguinis; sed hoc non concedo, nam non est in viis circulationis, sed in tubis lateralibus.  Expelletur quidem ex illis paullatim, vel extra corpus, vel in propria receptacula, sed, simili continue succedente, supplebitur.  Quod attinet ad quaestionem; si liquor mistus feratur cum impetu per canalem AB, an pars subtilior feratur per canaliculum DE?  Respondeo: si liquor canalis AB latera sic urgeat, ut nimis tenuia etiam rupturus sit, utique ruiturum in lateralem canalem; &, si is angustior sit, quam ut partem misti crassiorem, id est, difficilius in partes exiguas divisibilem, recipere possit, recepturum esse partem subtiliorem, atque ita secretionem secuturam partis subtilioris; alioqui nisus liquoris in latera sine effectu foret, quando tamen effectum habere potest.  Ita etiam fieri poterit, ut fluidum elasticum, inter non elastica compressum, nactum exitum ad latus, illuc, vi compressionis suae, emicet ac fere ejaculetur, quemadmodum exsilit globus inter digitos compressus, quia fluidum istud in lateribus non reperit obstacula sese expandendi, quae invenit prorsum & retrorsum; nam a tergo urgetur, &, quod ante est, non facile cedit.  Itaque eousque comprimitur, donec, vi elastica sua, impetui urgentis resistere possit.  Ita habemus duplex secretionis caput; unum ex subtilitate, alterum ex elastica vi.  Venit & aliud in mentem, quo secretio aliqua promoveri possit: quum scilicet parietes canalium resistant, consequens est, partem minus glutinosam, seu quae minus retardari patitur, sese in medium canalium recepturam, at aliam magis lateribus adhaesuram.  Est & alia caussa secretionis, ubi canales incurvantur.  Ibi enim liquores validiores, quum fortius conentur recedere per tangentem, erunt in parte convexa, debiliores in concava.  Ita prioribus duobus capitibus, a subtilitate & elasticitate fluidorum sumtis, duo alia accedunt a glutinositate & validitate.  Itaque multae caussae mechanicae esse possunt separationis: ego tamen suspicor, rem magis adscribendam caussis physicis.  Etsi enim omnes caussae physicae in ultima resolutione redeant ad mechanica, tamen physicas eas adpellare soleo, quarum mechanismus est occultus.  Praeterea verosimilie mihi videtur, ea, quae in corporibus nostris fiunt insensibiliter, respondere admodum illis, quae fiunt in corporibus sensibilibus, atque in eo peccasse videri Cartesianos, quod rationes insensibiles rerum sensibilium per saltum revocare conantur ad primas caussas, seu ipsa elementa simplicissima, a quibus longissime adhuc remota sunt, ubi omnia longe aliter, quam in sensibilibus gererentur.  Denique, ubi ad manus adest caussa, ad physicam secretionis caussam; ut putem, tubulos secernentes vel cognatos, in vasis sanguiferis adpellentes, facile adsumant.  Ita videmus, duas guttas liquorum cognatorum facile in unam coalescere; guttam factam a filo sui liquoris, in id se velut exonerare.  Eo ipso autem liquores, in his tubulis contenti, a novis supervenientibus propelluntur, vel extra corpus ad transpirationem insensibilem, vel in receptacula propria.  Ceterum, cur liquores cognatis adhaerescant, multae esse possunt caussae, atque, inter alias, harmonia consentientium vibrationum motuumve intestinorum.  Conjuncta enim similia in majus corpus minus ab externis turbantur, quum minus habeant superficiei, & externa maxume per superficiem turbent.  Illud super omnia mirabile est in corpore nostro, quod Hippocrates vocat impetuum faciens.  Et videtur fere esse analogon ei, quod in aqua ebulliente prorumpit estque aere communi subtilius, nec capi facile potest.  Helmontianis est Gas & Blas.  Id in tenuissimis vasis cerebri secerni a reliquo adparet, & in primis per piae matris propagines cognatasque membranas diffundi, in quibus sensus voluptatis & doloris sedem habet.  Putem tamen, hoc, vim faciens, non esse simpliciter, instar fluidi, considerandum; quum enim continuum sit & magno impetu praeditum, minimaq data apertura, facile elaberetur, nisi nexum esset: itaque putem, speciem quamdam habere languinis elasticae, per quam impetus toto corpore propagetur, ut per aerem sonus.  Eam autem in continua & validissima esse oscillatione qualis foret in aere, si undique sonis ageretur, aut qualis est in materia lucifera, in quam omnia objecta undique, sine confusione, agunt.  Porro, haec vis intestina suspensa est ab operando extrorsum, & quietem simulat, dum in aequilibrio est, antagonistis, in tremore insensibili positis, seque mutuo coercentibus; donex coluptate & dolore, id est, vibrationibus consentientibus aut perturbatis in alterutram partem determinetur, juvando consentientes, resistendo perturbatis; atque inde esse motum, quem voluntarium adpellamus; neque ab eo multum abesse naturalem, qui per rudimenta quaedam voluptatum & dolorum, seu commoditatum vel incommoditatum dirigitur, etsi ob adsuefactionem non satis animadversarum.  Haec qualiacumque in hac distractione extendere licuit, quae boni consules.  Quod superest, quum videam, quam praclare ad aitiologion physico-medicam moliare, non possum non hortari, ut pergas agere, quod omnes optare debent, pauci possunt.  Ceterum danda opera est, ne, Cartesianorum exemplo, nimis ab iis, quae sunt sensui subdita, recedamus, sed ex iis, quae experimentis constant, ducere tentemus, quidquid potest, ante, quam in hypotheses liberiores exspatiemur.  Non male coeperunt, Sanctorius, Jungius, Redius, Borellus, Stenonius, Wepserus, Brunnerus, Bellinus, Spoletus, Tschirnhausius, Bernoullius, Linsterus, Pitcarnius, aliique etiam in Gallia, & alibi egregii Viri, sed adhuc in primis viis haeremus, optandumque est, ut ab iis initium fiat, quae praxsi medicae sunt proxime.  Vale & fave.  Dabam Hannoverae 17. Septembr. 1715.